Jongeren drinken koffie om wakker te worden, babyboomers omdat het bij de ochtend hoort. Hoe veranderde ons vertrouwde bakkie in latte, flat white en ijskoffie?

Ooit was koffie een kwestie van de pot op tafel, kopjes ernaast en voor visite misschien een koekje erbij uit de trommel. Vandaag de dag leven we in de wereld van een flat white, latte macchiato of cortado. Toch blijkt uit onderzoek dat niet iedereen even enthousiast met die koffierevolutie is meegegaan. Vooral tussen jongeren en babyboomers gaapt een opvallend groot verschil.

Het Nationaal Koffie & Thee Onderzoek 2026 werd op 1 oktober 2026 gepubliceerd door Koffie & Thee Nederland. Op 1 oktober is het namelijk Wereld Koffiedag. Het onderzoek werd uitgevoerd door Ruigrok NetPanel. In totaal vulden 1.377 Nederlandse koffie- en/of theedrinkers van 16 jaar en ouder de volledige vragenlijst in.

Koffie als brandstof of ochtendritueel

Koffie mag dan concurrentie hebben gekregen van energiedrankjes, smoothies en allerlei hande hippe drankjes, verdwijnen doet het voorlopig niet. Volgens het onderzoek drinkt 62 procent van de Nederlanders dagelijks koffie en 78 procent minstens eenmaal per week. Op dagen waarop koffiedrinkers koffie drinken, komen zij gemiddeld uit op 3,5 kopje.

Interessanter wordt het zodra de generaties naast elkaar worden gezet. Van Gen Z (geboren tussen 1997 en 2012) drinkt slechts 24 procent dagelijks koffie. Bij millennials (geboren tussen 1981 en 1996) is dat 56 procent, bij Gen X (geboren tussen 1965 en 1980) 70 procent en bij babyboomers (geboren tussen 1941 en 1955) maar liefst 84 procent.

Ook het waarom verschilt. Jongeren noemen relatief vaak een praktisch argument: koffie maakt ze wakker of zorgt ervoor dat ze zich energieker voelen. Voor babyboomers is koffie veel vaker onderdeel van het dagelijks ritueel. Het hoort eenvoudigweg bij de ochtend, net als opstaan en ontbijten.

En wat zit er in het kopje? Zwarte koffie blijft de klassieker. Jongeren hebben een veel breder koffierepertoire. Ongeveer de helft van Gen Z drinkt weleens kant-en-klare koffie uit het koelschap van de supermarkt. Bij babyboomers is dat slechts 13 procent. Ook ijskoffie is bij jongeren duidelijk populairder.

Van koffiepot naar flat white

Eigenlijk heeft iedere generatie zijn eigen koffierevolutie meegemaakt. Nederland kende al in de zeventiende eeuw openbare koffiehuizen, maar thuis bleef koffie veel later vooral iets van potten, kannen en gezamenlijk drinken.

In de jaren zestig was filterkoffie de norm. Daar tussendoor stonden in menig keukenkastje potten oploskoffie en kwamen koffiezetapparaten met papieren filters op het aanrecht. Vervolgens veranderde koffie steeds meer van een pot voor iedereen in een kopje op maat.
Een belangrijk omslagpunt kwam in 2001, toen Philips en Douwe Egberts Senseo introduceerden. In plaats van een hele pot kon voortaan met één druk op de knop één of twee kopjes worden gezet. Nespresso, dat internationaal al sinds 1986 bestond, hielp later eveneens om espressoachtige koffie en capsules thuis gemeengoed te maken.
En vervolgens kwam de koffiebar. Wie vroeger gewoon 'koffie' bestelde, kreeg koffie. Tegenwoordig kan daar zomaar de wedervraag op volgen of dat een americano, cappuccino, flat white, latte of espresso moet zijn.

Dordrecht schenkt oud én nieuw

Dat Dordrecht thuis is in koffie en koffiezaken, is door de jaren heen wel bekend. En er komen nog steeds nieuwe initiatieven bij. Neem nou café De Koffiemolen in Molen Kyck Over Den Dyck aan de Noordendijk. Begin oktober is daar rustig gestart met een koffiecafé waar tijdens de openingstijden van de molen verschillende soorten bonenkoffie worden geschonken. De molen wil het initiatief in het voorjaar van 2027 groter op de kaart zetten.

Een andere 'nieuwe koffiezaak' is bijvoorbeeld 30ml Dordrecht aan de Vriesestraat. Die vestiging opende in juni. Daar draait alles om de hedendaagse koffiecultuur: specialty coffee, ontbijt en brunch.

Voor een bakkie van vroeger denken we toch al snel aan Visser's Poffertjes op de Groenmarkt of Café De Beurs langs het Scheffersplein. Het wordt samen met het Groothoofd genoemd als een van de oudste cafés van Dordrecht, met een horecageschiedenis die zeker tot rond 1850 teruggaat. Een sluitend bewijs dat De Beurs het oudste nog geopende café van de stad is, is daarmee overigens niet geleverd.

En dan is er nog één hardnekkig koffiefeitje. Maar liefst 44 procent van de koffiedrinkers denkt ten onrechte dat koffie het lichaam uitdroogt. Cafeïne kan ervoor zorgen dat je eerder moet plassen, maar volgens het Voedingscentrum verlies je daardoor uiteindelijk niet méér vocht. Koffie telt dus gewoon mee voor de vochtinname.
Misschien is dat uiteindelijk wel het enige waar de generaties het over eens kunnen worden. Of het nu uit een filterapparaat, Senseo, espressomachine of een glas vol ijsblokjes komt: zonder koffie is de ochtend voor heel veel mensen toch net iets minder ochtend.